Chuyển đổi số trong doanh nghiệp được hiểu là việc tích hợp, áp dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả trong các cơ hội đầu tư, quản lý, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Sau đây là những phân tích về thách thức, cơ hội đối với hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, nhằm có những cái nhìn tổng thể, giúp phát huy hiệu quả hoạt động này của các doanh nghiệp Việt Nam thời gian tới.

Hoạt động chuyển đổi số trong doanh nghiệp bao gồm từ việc số hóa dữ liệu quản lý, kinh doanh của DN, áp dụng công nghệ số để tự động hóa, tối ưu hóa các quy trình nghiệp vụ, quy trình quản lý, sản xuất kinh doanh, quy trình báo cáo, phối hợp công việc trong DN cho đến việc chuyển đổi toàn bộ mô hình kinh doanh, tạo thêm giá trị mới cho DN. Hoặc có thể hiểu chuyển đổi số là ứng dụng những tiến bộ về công nghệ số như: Điện toán đám mây (cloud), dữ liệu lớn (Big data), Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI)... vào mọi hoạt động của tổ chức, DN.

Hiện nay, cả nước có khoảng 870 nghìn DN đang hoạt động với khoảng 97% DN ở quy mô nhỏ và vừa, và hoạt động chuyển đổi số trong DN đã diễn ra mạnh mẽ trong thời gian qua nhằm đáp ứng sự thay đổi trong hành vi của khách hàng cũng như gia tăng cơ hội đầu tư trong bối cảnh mới tại Việt Nam. Trong một nghiên cứu của Trung tâm kinh doanh toàn cầu của Đại học Tufts (Mỹ) đã cho thấy, Việt Nam đang đứng ở vị trí 48/60 quốc gia có tốc độ chuyển đổi số nhanh trên thế giới, đồng thời đứng ở vị trí 22 về tốc độ phát triển số hóa. Điều này đã chứng tỏ sự thay đổi lớn trong xu hướng đầu tư tại Việt Nam của các DN trong lĩnh vực này.

Cơ hội của các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số

Thứ nhất, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất và cơ hội đầu tư của DN.

Với sự trợ giúp của công nghệ thông tin và truyền thông, nền tảng của chuyển đổi số sẽ làm tăng thêm tính cạnh tranh cho các DN, cho phép các công ty dễ dàng cung cấp cho khách hàng sự hiện diện toàn cầu. Thông qua các website của mình, các công ty nhỏ cũng có thể đạt được một doanh thu như một công ty lớn mà điều này dường như không tưởng trong môi trường thương mại truyền thống. Nếu nhìn ở một khía cạnh khác thì khi tiến hành chuyển đổi số, DN có thể đáp ứng rất nhanh các yêu cầu của khách hàng, có thể cung cấp các dịch vụ tư vấn, thông tin về sản phẩm, hướng dẫn sử dụng cho khách hàng.

Kết quả khảo sát của Bộ Công Thương năm 2021 cho thấy, mạng xã hội vẫn là một kênh đem lại hiệu quả kinh doanh cao nhất cho DN (năm 2020 có 37% DN đánh giá cao hiệu quả kinh doanh thông qua các mạng xã hội). Tiếp sau đó là website của DN và ứng dụng di động là hai nền tảng được DN đánh giá đem lại hiệu quả cao ở mức ngang nhau (23%).

Theo khảo sát của Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm 2022 cho thấy, đối với các DN đang tăng trưởng và có nhu cầu chuyển đổi số để tăng tốc, nhu cầu lớn nhất của các DN trong giai đoạn này là giải pháp về Phân tích dữ liệu, báo cáo thông minh (BI, Big Data, Data warehouse) với 63,5% tổng số DN tham gia khảo sát lựa chọn.

Chuyển đối số còn giúp các DN tối ưu hóa quy trình, sắp xếp hợp lý các quy trình công việc, quy trình kỹ thuật số và các tác vụ tự động là tất cả các cách tổ chức có thể tạo ra hiệu quả và đặc biệt mở ra nhiều cơ hội đầu tư tại Việt Nam cũng như toàn cầu.

Thứ hai, mở rộng thị trường và thiết lập quan hệ đối tác.

Thông qua mạng các DN có thể giao tiếp trực tiếp và liên tục với nhau. Nhờ đó mà sự hợp tác lẫn sự quản lý đều được tiến hành nhanh chóng và liên tục. Các bạn hàng mới, các cơ hội đâu tư mới được phát hiện nhanh chóng tại Việt Nam, quốc tế và có nhiều cơ hội để lựa chọn hơn. Báo cáo thường niên về Kinh tế số Đông Nam Á (SEA) 2020 của Google, Temasek và Bain Company cho thấy, lượng khách hàng tham gia các nền tảng số tăng 41% ở Việt Nam - mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á hiện nay. DN có thể tìm thấy 74% khách hàng mới trên các nền tảng số ở các khu vực đô thị và các nhóm hàng hóa, dịch vụ được giao dịch qua Internet hay các nền tảng số cũng ngày càng gia tăng về tỷ lệ và số lượng. Doanh thu thương mại điện điện tử doanh nghiệp với khách hàng (B2C) cũng liên tục tăng mạnh trong 5 năm qua.

Thứ ba, giúp DN có sự chuyển hướng các hoạt động sản xuất và cơ hội đầu tư dựa trên nền tảng số.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của ICT và chuyển đổi số trong thời kỳ mới, Đảng và Chính phủ Việt Nam quyết tâm đẩy mạnh ứng dụng ICT trong các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Cụ thể như: Bộ Chính trị đã thông qua Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với mục tiêu tổng quát là “Tận dụng có hiệu quả các cơ hội do cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đem lại để thúc đẩy quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với thực hiện các đột phá chiến lược và hiện đại hoá đất nước; phát triển mạnh mẽ kinh tế số; phát triển nhanh và bền vững dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao; nâng cao chất lượng cuộc sống, phúc lợi của người dân; bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường sinh thái.

Thực tế tại Việt Nam thời gian qua đã cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của các dịch vụ tài chính như: Mobile Banking, Mobile Commerce, E – Commerce… và các ngành dịch vụ theo kịp cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0... hạ tầng phục vụ chuyển đổi số cũng ngày càng được hoàn thiện với những nỗ lực cả từ Chính phủ, DN và người dân. Việt Nam được đánh giá là thị trường thương mại điện tử năng động bậc nhất tại khu vực Đông Nam Á với nhiều cơ hội đầu tư hấp dẫn.

Thách thức trong bối cảnh chuyển đổi số

Thứ nhất, năng lực và nguồn lực của DN Việt Nam còn hạn chế.

Nguồn nhân lực về công nghệ số, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông vẫn là vấn đề được nhiều DN chú trọng nhưng vẫn là thách thức đối với các DN Việt Nam. Kết quả khảo sát của Bộ Công Thương đã năm 2019 cho thấy, tỷ lệ DN gặp khó khăn khi tuyển dụng lao động có kỹ năng về công nghệ thông tin vẫn dao động trên dưới 30% và không có sự thay đổi lớn (năm 2018 có 28% DN cho biết gặp khó khăn khi tuyển dụng lao động có kỹ năng này, năm 2017 là 31% và năm 2016 là 29%). Theo khảo sát của Hiệp hội Phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (Vinasa) tại Ngày Chuyển đổi số Việt Nam 2020 cho thấy, 69% DN được khảo sát không biết lựa chọn đối tác nào để triển khai chuyển đổi số, 72% không biết bắt đầu từ đâu, 92% không biết chuyển đổi số như thế nào.

Theo Báo cáo chuyển đổi số DN 2021 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư thì có đến 60,1% DN tham gia khảo sát cho biết: Tại Việt nam, bên cạnh các cơ hội đầu tư hấp dẫn thì cũng tồn tại nhiều rào cản mà họ gặp phải khi áp dụng công nghệ số là bởi chi phí đầu tư, ứng dụng công nghệ còn cao, ảnh hưởng đến chi phí đầu tư, triển khai, duy trì các giải pháp cho chuyển đổi số cho chuyển đổi số.

Thứ hai, nhận thức của DN về chuyển đổi số còn yếu.

Việc ứng dụng công nghệ đặc biệt công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt động quản trị DN còn rất nhiều hạn chế, nhiều chủ DN chưa nhận thức đầy đủ vai trò của công nghệ trong quản trị DN trong bối cảnh nền kinh tế số với áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt. Một điểm đặc biệt là trong 3 năm liên tiếp trở lại đây, khai báo thuế vẫn là dịch vụ công trực tuyến được DN sử dụng nhiều nhất và đều chiếm 88% trong tổng số DN tham gia khảo sát, tiếp sau đó là dịch vụ đăng ký kinh doanh (chiếm 51% và tăng tới 9% so với năm 2017). Các dịch vụ công trực tuyến khác như thủ tục cấp giấy chứng nhận xuất xứ điện tử, khai báo hải quan... đều có mức độ sử dụng của DN rất thấp.

Theo khảo sát của Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm 2022 cho thấy, có nhiều khó khăn trong thay đổi thói quen, tập quán kinh doanh của DN cũng là rào cản khiến DN gặp phải, chiếm tỷ lệ 52,3% số DN khảo sát. Một số DN đã ứng dụng phần mềm nhưng nhân viên, người lao động không ứng dụng, hoặc chỉ ứng dụng một phần, khiến mục tiêu chuyển đổi số của DN không đạt được hiệu quả như đề ra, dẫn đến việc hạn chế các cơ hội đầu tư trong tương lai tại Việt Nam trong lĩnh vực này.

Thứ ba, còn nhiều e ngại trong ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào hoạt động kinh doanh.

Sự bùng nổ của kinh tế số cũng đặt các DN Việt Nam trước nhiều thách thức trong đó có vấn đề về mặt pháp lý, an toàn tấn công mạng về việc đảm bảo quyền riêng tư của người dùng. Theo thống kê của hãng bảo mật Kaspersky, năm 2017 có 35,01% người dùng Internet Việt Nam có khả năng bị tấn công mạng, xếp thứ 6 thế giới. Trung tâm ứng cứu sự cố máy tính Việt Nam (VNCERT) cho biết, có tổng cộng 10.000 vụ tấn tấn công mạng nhằm vào Internet Việt Nam năm 2017, gây thất thoát 12,3 nghìn tỷ đồng.

Thứ tư, hệ thống pháp luật điều tiết lĩnh vực này còn chồng chéo, chưa hoàn chỉnh.

Hệ thống pháp lý còn thiếu, còn chưa bắt kịp được với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông, hoặc còn chồng chéo dẫn đến hiệu lực hiệu quả thấp. Điều đó ảnh hưởng tới sự quyết tâm chuyển đổi sang nền kinh tế số của DN nói chung và hoạt động quản trị, cơ hội đầu tư tại Việt Nam nói riêng ít nhiều bị ảnh hưởng.